ساعت ٩:۳۳ ‎ق.ظ روز ۱۳۸۳/۱٢/۱٧  

حاشيه‌اي بر يك پيشنهاد

 

 

دوست محترمي در بخش پيامهاي خاطرات محرم نوشته است كه گمان مي‌كند مراسم محرم در راستاي استمرار سلطه‌ي سلسه صفوي بيناد نهاده شده و نمي تواندچندان معتبر باشد. و از  من خواسته كه باب اين بحث را باز نگهدارم و توضيحات بيشتري بدهم.

          من در اين نكته كه يك سنت ممكن است بنا به سياستهاي، در زمان خاصي شيوع بيابد و يا توسط قدرتهاي مسلط روزگار، مورد بهره برداري قرار بگيرد هيچ ترديدي ندارم ونيز  خوانده ام كه سلسله صفوي نيز متناسب با نياز روزگارشان از احساسات مذهبي وشيعي مردم زمان خود نهايت بهره برداري را نموده است. نكته ديگري كه در سخنان اين دوست نيست و من اضافه مي كنم اين است كه خيلي از اين سنت ها اصولا ربط چنداني به مباني دين يا مكتب خاص كه اين آيينها در دامان او زاده شده نيز ندارند، بكله دليل و علت ايجاد شان خواسته‌ها و نيازهاي پسيني و مقطعي مردم آن جامعه بوده است.

 اما سخن اين است كه به هيچ كدام از اين دو دليل نمي‌توانم ادعا كنم كه آن سنت بيخود باشد. چون همين دو دليل نشان مي‌دهد كه بيخود نبوده و باخود بوده. ما بايد سنتها را در ظرف فرهنگي و اجمتاعي خودشان برسي كنيم. ممكن است سنتي در زماني مهم بوده وحياتي ولي در يك بستر فرهنگي اجتماعي ديگر آن كاركرد را نداشته باشد. فارغ از واقعيت زمان و مكان در مورد سنتهاي مردم پيشين حكم كردن چندان روا نيست.

ازاين گذشته ما به عنوان كساني كه با سنتها نمي توانيم كنار بياييم بايد روشن كنيم كه كدام بخش از سنت عزاداري محرم مثلا براي ما توجيه پذير نيست؟ آن را معقول نمي‌دانيم، يا مفيد؟ از طرفي آيا ما اين سنت را بدون دليل مي دانيم يا بدون علت. آيا با آن از منظر بيرون ديني و با عينك يك روشنفكر سكولار نگاه مي كنيم يا از منظر درون ديني و با نگرش يك آدم معتقد؟ زير در هركدام از اين موقعيت‌ها شرايط بحث متفاوت خواهد بود.

بهر حال من بحث از اين گونه امور را يك امر قطعي نمي‌ دانم و نسبيت را در آنها دخالت مي‌دهم. با  توجه به اين‌ كه زدودن انقلابي آنها را نيز توصيه نمي‌كنم. بسياري از اين سنتها با ژرفترين نيازهاي روحي و اجتماعي آدمها در ارتباط هستند و با توصيه و سفارش رفع شدني هم نيستند. اما اگر ساختار فكري و نيازهاي اجتماعي افراد تغير يافت خود بخود اين سنتها هم تغير شكل و قيافه خواهند داد.

بهر حال من هم خواستار ادامه بحث هستم و منتظر نظرات شما.